Kategorie
Słowacja

Historia – Bratysława

Historia – Bratysława.

Bratysława, znana pod taką nazwą dopiero od 1918 r., jest stolicą Republiki Słowackiej od 1993 r. Jej historia zaczyna się w epoce kamiennej, z której pochodzą pozostałości pierwszych osad w okolicy.

W II w. p.n.e. na wzgórzu nad Dunajem Celtowie założyli gród. W pierwszych wiekach naszej ery przywędrowali tu Rzymianie, którzy wyznaczyli na Dunaju granicę swojego imperium, zakładając nad rzeką liczne obozy – wśród nich ufortyfikowaną osadę Gerulata, zaczątek dzielnicy Rusovce. Później nadeszły pierwsze plemiona germańskie i słowiańskie, które zasiedliły te tereny w VII w. n.e. W IX w. Bratysława znalazła się w granicach Rzeszy Wielkomorawskiej – imperium słowiańskiego, które przyjęło chrześcijaństwo z rąk świętych Cyryla i Metodego. Na wzgórzu zamkowym i wzgórzu Devin, 10 km na zachód od miasta, wzniesiono siedziby książąt. Z X w. pochodzi pierwsza wzmianka o grodzie zapisanym w Kronice Salzburskiej jako Brezalauspurch. Sto lat później, gdy część Rzeszy Wielkomorawskiej wchłonęło Królestwo Węgier, król Stefan I sprowadził osadników niemieckich, inicjując wielonarodowość i wielokulturowość miasta. Na wzgórzu nad Dunajem stanął zamek, który miał bronić północnych rubieży Węgier przed barbarzyńcami.

W 1291 r. król Węgier Andrzej III nadał osadzie prawa miejskie. Odtąd miasto rozkwitało pod królewskim protektoratem, przybierając różne nazwy: Preslava, Preszburg, Posonium, Pozsony, Presporok. W XV w. Zygmunt Luksemburczyk ogłosił Preszburg wolnym miastem i rozbudował zamek, zamieniając go w rezydencję królewską. W 1465 r. Maciej Korwin założył tu pierwszy uniwersytet -Academia Istropolitana. Na mocy pokoju preszburskiego z 1491 r. Habsburgowie stali się sukcesorami tronu węgierskiego. Niedługo potem, po zajęciu Budy przez Turków w 1541 r., Preszburg stał się na prawie 200 lat stolicą Węgier, a w katedrze św. Marcina koronowano w tym czasie na królów węgierskich kilkunastu Habsburgów. W XVII w. w mieście rozwijano idee reformacji. Potem nadeszło oblężenie tureckie i powstania antyhabsburskie.

Wiek XVIII, a zwłaszcza czasy Marii Teresy, był okresem największego rozkwitu Preszburga. Władczyni darzyła miasto szczególnymi względami, a mieszkańcy w pełni odwzajemniali tę sympatię – w 1741 r., w czasie zgromadzenia stanów węgierskich na zamku, szlachta przyrzekła poświęcić za cesarzową „życie i krew”. Maria Teresa otoczyła miasto szczególną opieką, nie szczędząc środków. Za jej panowania rozbudowano zamek, założono pierwszy teatr i rozpoczęto wydawanie pierwszej gazety. Preszburg stał się stolicą sztuki, zwłaszcza muzyki: w 1762 r. sześcioletni Mozart koncertował specjalnie dla cesarzowej w pałacu Palffych, w 1772 r. Haydn dyrygował orkiestrą dworską w pałacu Grassalkovicha, a w 1778 r., w domu przy ul. Klobucnickiej urodził się Johann N. Hummel, następca Haydna na stanowisku kapelmistrza Esterhazych.

Wiek XIX rozpoczęły wojny napoleońskie – cesarz Francuzów osobiście odwiedził miasto przy okazji podpisania kolejnego pokoju preszburskiego w 1805 r. Kilka lat później, w 1811 r., spłonął zamek, podpalony nieumyślnie przez stacjonujące w nim wojska austriackie. W połowie XIX w. miasto stało się ważnym centrum słowackich dążeń niepodległościowych: z gimnazjum ewangelickiego wyszło wielu słowackich działaczy narodowych, tu w 1843 r. dokonano kodyfikacji języka słowackiego. Pod koniec XIX w. nastąpił kolejny okres rozkwitu, związany m.in. z milenium Węgier. Budapeszteńscy architekci zaprojektowali liczne eklektyczne i secesyjne budowle, z których część do dziś można podziwiać w centrum. W 1914 r. linia kolei podmiejskiej połączyła Preszburg z Wiedniem. Był to ostatni symbol wzajemnej bliskości.

Po I wojnie i rozpadzie ck monarchii w 1918 r. miasto, nazwane oficjalnie po raz pierwszy Bratysławą, weszło w skład Czechosłowacji. Po 1945 r. zostało siedzibą Słowackiej Rady Narodowej. Po 1948 r., wraz z nadejściem totalitaryzmu, nastąpiły drastyczne przemiany, także w sensie urbanistycznym – władze komunistyczne tylko w minimalnym stopniu łożyły na remontowanie starówki, skupiając się na wznoszeniu rozległych blokowisk, zdolnych pomieścić napływającą do stolicy ludność. W 1968 r. pod Novy most i drogę szybkiego ruchu wyburzono sporą część barokowego miasta oraz zabytkową dzielnicę żydowską u stóp zamku.

W 1993 r. Bratysława stała się stolicą Słowacji i odtąd przeżywa rozkwit. Odnowiono już większość zabytków, budynki otrzymują pastelowe fasady, powstaje wiele nowych stylowych budowli. Ulice śródmieścia zmieniają wystrój, a szczególnie warta uwagi jest tzw. mała architektura – oryginalne fontanny, rzeźby i posągi. Urocza, wciąż nieodkryta przez wielką turystykę starówka powoli odzyskuje niepowtarzalny urok.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *