Kategorie
Słowacja

Svaty Jur

SVATY JUR

5-tysięczne miasteczko na zielonych stokach między Pezinkiem a Bratysławą, niegdyś wolne miasto królewskie, jest najmniejszym z tzw. pentapolitany, czyli pięciu ośrodków winiarskich zachodniej Słowacji (pozostałe to Bratysława, Trnawa, Modra i Pezinok). W niewielkiej miejscowości zachowało się sporo pamiątek z przeszłości. W północno-zachodnim przysiółku Neśtich odkryto pozostałości grodziska kultur halsztackiej i wczesnosłowiańskiej. Niedaleko grodziska widnieją ruiny XIII-wiecznego zamku Biely Kamen, zburzonego w czasie wojen tureckich. Największy rozkwit osady przypadł na XVII i XVIII w., kiedy wzniesiono mury miejskie i większość znaczących budowli: świątynie, klasztor, dworki i domy winiarzy. Średniowieczne grodzisko wyrosło na stokach, pośród winnic, wzdłuż dzisiejszej ul. Prostrednej, w dolinie potoku Stareho. Miasteczko do dziś zachowało wyraźny plan trójkąta z XIII-XV-wieczną farą sv. Juraja u wierzchołka i szosą bratysławską u podstawy. W 1990 r. ogłoszono je rezerwatem urbanistycznym. Warto tu przyjechać dla malowniczych widoków, interesujących zabytków, wina oraz kameralnego ośrodka narciarskiego w Jozefkovym udoliu.

Dobry dojazd zapewniają częste autobusy oraz pociągi z Bratysławy i Pezinka.

Większość atrakcji turystycznych skupia się przy ul. Prostrednej, biegnącej od głównej szosy, zwanej tu Krajinską cestą, w kierunku gór.

Najcenniejszy zabytek to niepozorny bezwieżowy katolicki kostol sv. Juraja (kościół famy św. Jerzego), w górnej części miasteczka. Najstarsza część świątyni pochodzi z końca XIII w. Zamiast wieży – spłonęła w XVII w. – postawiono obok drewnianą, krytą gontem dzwonnicę. Gotyckie wnętrze zdobią freski z XV w., kilka kamiennych nagrobków wielmożów, a przede wszystkim kamienny rzeźbiony ołtarz przedstawiający patrona kościoła, zabijającego pociesznego, niezgrabnego smoka. Kunsztownie rzeźbiony, zdobny w kamienne girlandy ołtarz jest dziełem anonimowego mistrza z kręgu wiedeńczyka Antona Pilgrama.

Nieco poniżej kościoła, po przeciwnej stronie głównej ulicy stoi dwór Palffych z 1609 r., dziś siedziba Academii Istropolitany. Ozdobą dziedzińca jest renesansowa lodżia.

leszcze niżej widać żółty, ascetyczny w formie kościół Pijarów z niezwykle stromym dachem i okazałą wieżą zegarową górującą nad miasteczkiem. Świątynia wzniesiona jako zbór ewangelicki w 1654 r.; w dobie kontrreformacji została oddana pijarom, którzy przebudowali ją w duchu baroku. O jej pierwotnym przeznaczeniu świadczą empory obiegające barokowe wnętrze. Później do kościoła dobudowano klasztor i szkołę.

Niejako w cieniu kościoła Pijarów, po przeciwnej stronie ul. Prostrednej stoi niewielki kościół ewangelicko-augsburski z 1783 r. Powstał w wyniku przebudowy części renesansowego domu mieszczańskiego Segnerów. We wnętrzu zachowały się renesansowe sklepienia. Na uwagę zasługuje malowidło ołtarzowe przedstawiające Chrystusa według van Dycka oraz rokokowa kazalnica.

Spacerując po miasteczku, warto rzucić okiem na budynek urzędu miejskiego przebudowany z renesansowego dworku Zichych i dwóch innych renesansowych budowli. Nieco dziwaczna neogotycka fasada pochodzi z końca XIX w. Wewnątrz urządzono niewielką wystawę dotyczącą historii Svatego Jura (Expozfcia dejin Svateho Jura; wt.-pt. 8.00-15.00).

Na uwagę zasługują również niepozorne renesansowe domki winiarzy (np. ul. Kautza nr. 1 i 2), pod którymi przetrwały przepastne piwnice. Po wschodniej i zachodniej stronie miasteczka, szczególnie przy ul. Bratislavskiej, zachowały się fragmenty XVI-wiecznych murów miejskich wzniesionych jako część systemu obronnego przeciw Turkom.

Kroniki mówią, że swego czasu miasto miało obowiązek dostarczania na dwór królewski 22 tys. litrów szlachetnego wina rocznie. I dziś w Svatym Jurze są miejsca, gdzie sprzedaje się dobre trunki, m.in. u Frantiśka Hergota (ul. Prostredna 32) czy w związku winiarzy (ul. Sturova 17). Na posiłek połączony z degustacją trunku można liczyć m.in. w winiarni U Borisa (ul. Bratislavska 24), a na nocleg np. w górskim hotelu Eva (Jozefkovo udolie) i w schronisku turystycznym Pecharidda (Jozefkovo udolie).

Rezerwat Sur

Na równinie u stóp Svatego Jura rozciąga się duża plama soczystej zieleni – rezerwat przyrody Sur o powierzchni 370 ha – największy w Europie Środkowej dziewiczy las. Prastare olchy i bujne poszycie oplecione gęsto lianami oraz polany torfowisk upodabniają to miejsce do puszczy. Do rezerwatu należą również pozostałości rzadkiego dębowo-wiązowego tzw. Lasu Panońskiego.